گوجهفرنگی به دلیل غنی بودن از ویتامینها، مواد معدنی و فیبر، منبع غذایی مفیدی برای تغذیه و سلامت انسان به شمار میرود و به صورت گسترده در اغلب مناطق جهان در مزرعه یا گلخانه کشت میشود.
بیماری شانکر باکتریایی از مهمترین بیماریهای پروکاریوتی گوجهفرنگی با انتشار جهانی است که توسط باکتری گرم مثبت Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis ایجاد میشود.
اولین نشانههای بیماری در ایران، در سال ۱۳۶۷ در یک مزرعه گوجهفرنگی در حومه شهرستان ارومیه مشاهده شد. سپس از استانهای آذربایجان شرقی، گلستان و زنجان نیز گزارش شد.
شدت علایم بیماری در گیاهان آلوده بسته به سن گیاه، حساسیت رقم میزبان، میزان بیماریزایی عامل بیماری و شرایط محیطی به ویژه دما و رطوبت متفاوت است. پژمردگی یکطرفه و نکروز حاشیه برگها، شانکر ساقه، قهوهای شدن آوندهای چوبی، آردی و پوک شدن مغز ساقه، بروز لکههای قهوهای تا سیاه با هاله سفیدرنگ (لکههای چشم پرندهای) روی میوه نارس و رسیده و در نهایت مرگ گیاه از علایم بیماری میباشند.
آب و هوای گرم با دمای ۳۲-۲۴ درجه سلسیوس و رطوبت زیاد برای گسترش بیماری مناسب است. کنترل این بیماری به دلیل بذربرد بودن و بقای طولانیمدت عامل بیماری در پوشش خارجی یا اندوسپرم بذر، بقایای گیاهی و تجهیزات کشاورزی، همچنین عدم وجود ارقام مقاوم بسیار مشکل است.
استفاده از بذر و نشا سالم، موثرترین روش در پیشگیری و کنترل بیماری است. پایش مستمر گلخانه و مزرعه و حذف بوتههای آلوده، رعایت بهداشت زراعی شامل ضدعفونی سکوها، سینیهای کاشت نشاء، بسترهای کشت، ابزارآلات کشاورزی، دست و لباس کارگران و جمعآوری و سوزاندن بقایای گیاهان میزبان و علفهای هرز پس از برداشت محصول، میتواند در کاهش انتشار بیماری و انتقال آن به سالهای بعد موثر باشد.
ضدعفونی بذرهای مشکوک به آلودگی با استفاده از تیمارهای حرارتی، سموم مسی و آنتیبیوتیکها، همچنین محلولپاشی بوتههای بیمار با سموم مسی میتواند موجب کاهش خسارت بیماری و جلوگیری از آلودگیهای ثانویه شود اما کنترل کامل بیماری را به دنبال ندارد.
برگرفته از کارگاه آموزشی «مدیریت تلفیقی بیماری شانکر باکتریایی گوجهفرنگی»
دکتر مریم خضری عضو هیات علمی بخش تحقیقات بیماریهای گیاهی موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور ، روز سهشنبه ۱۹ مردادماه ۱۴۰۰
