فرومونهای جنسی گروهی از کیمیاپیامها (پیامهای شیمیایی) هستند که بطور طبیعی توسط حشرات تولید میشوند و در جستجوی جنس مخالف و در نتیجه جفتگیری حشرات نقش اساسی ایفا میکنند.
حدود شصت سال از طرح این فرضیه که اگر بتوان غلظت بالایی از فرومون جنسی یک گونه حشره را در فضا نگهداری کرد، موجب اخلال در توانایی آن برای یافتن جنس مخالف و جفتگیری آن میشود، میگذرد.
طی این سالها بررسیهای بسیار در زمینه کنترل رفتاری خسارت گونههای متعدد حشرات، که فرومون جنسی در آنها شناسایی شده است، به روش اخلال در جفتگیری انجام شده و توسعه یافته است.
در ایران نیز بررسیها در این زمینه از ۲۵ سال پیش با مطالعه کارآیی روش اخلال در جفتگیری برای کنترل خسارت کرم ساقهخوار برنج، (Chilo suppressalis (Walker) (Lep.: Crambidae)، آغاز شد.
به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، در سخنرانی علمی-ترویجی طرح یاوران تولید که روز دوشنبه ۸ دی ماه بطور مجازی توسط دکتر آرمان آوند فقیه در موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور انجام گردید، ضمن ارائه نتایج بررسیهای انجامشده در کشور بر روی کارآیی روش اخلال در جفتگیری برای کنترل خسارت پنج حشره زیانآور کشاورزی شامل کرم خراط، Zeuzera pyrina (L.) (Lep.: Cossidae))، کرم چوبخوار پسته، Kermania pistaciella Amsel (Lep.: Oinophylidae))، مینوز برگ گوجهفرنگی، Tuta absoluta (Meyrick) (Lep.: Gelechiidae))، کرم خوشهخوار انگور، Lobesia botrana (Denis & Schiffermüller) (Lep.: Tortricidae)) و کرم گلوگاه انار، Ectomyelois ceratoniae Zeller (Lep.: Pyralidae)، به بحث درباره عوامل موثر بر موفقیت این روش پرداخته شد.
بر اساس نتایج پژوهشهای انجامشده، روش اخلال در جفتگیری برای کنترل کرم خراط و کرم چوبخوار پسته موفقیتآمیز، برای مینوز برگ گوجهفرنگی و کرم خوشهخوار انگور با موفقیت نسبی و برای کرم گلوگاه انار با شکست همراه بود.
ویژگیهای زیستی حشره هدف مانند تعداد نسل و ترکم جمعیت آن، شرایط محل اجرا مانند توپوگرافی، مساحت و ایزوله بودن، کیفیت فرومون جنسی از نظر نوع ترکیبات، مقدار و تاثیر رفتاری آن بر روی حشره هدف و نوع پخشکننده فرومون جنسی بر کارآیی روش اخلال در جفتگیری موثر هستند.
