مبارزه با آفت پروانه دمقهوهای به عنوان بلای جان پهنه جنگلی ارسباران در آذربایجانشرقی، با همافزایی ادارهکل مدیریت بحران استانداری، سازمان جهاد کشاورزی و ادارهکل منابع طبیعی استان در سال جاری شدت گرفته و تلاشها برای ریشهکنی این آفت برگخوار ادامه دارد.
به گزارش ایرنا، جنگلهای ارسباران به عنوان بزرگترین پهنه جنگلی آذربایجانشرقی با ۱۶۴ هزار هکتار وسعت در محدوده شهرستانهای ورزقان، اهر، کلیبر و خداآفرین، از سال ۱۳۹۸ با آفتی به نام «پروانه دمقهوهای» دستبهگریبان بوده که درصورت عدممدیریت میتوانست تبعات جبرانناپذیری بر محیطزیست استان داشته باشد.
هرچند گفته میشود این آفت از سمت استان اردبیل به سمت جنگلهای ارسباران در محدوده شهرستانهای کلیبر، ورزقان و اهر شیوع یافته، اما آنچه در مقطع فعلی مهم است، عزم و اراده نهادهای مسوول برای مبارزه با این آفت و ریشهکن کردن آن از این پهنه جنگلی است که ۸۵ درصد از مجموع وسعت ۱۸۴ هزار هکتاری جنگلهای آذربایجانشرقی را تشکیل میدهد.
ازسویدیگر در شرایطی که مبارزه با آفت پروانه دمقهوهای در جنگلهای ارسباران، سال گذشته به شکل مکانیکی و ازبین بردن لانه آن صورت میگرفت که کار بسیار دشواری بود و فرآیند نابودی آفت به کندی پیش میرفت، امسال از هواپیمای ویژه محلولپاش برای نابودی این آفت استفاده میشود.
قرارداد محلولپاشی هوایی از نوع «بی. تی» که یک محلول بیولوژیکی بوده و هیچگونه اثرات سوء دیگری نسبت به گیاهان، درختان و سایر عناصر اکوسیستم جنگلی ندارد، فیمابین ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجانشرقی و شرکت هواپیمایی ویژه امضا شد.
برای انجام عملیات محلولپاشی در جنگلهای ارسباران به منظور مبارزه با آفت پروانه دمقهوهای، مجموعهای از تمهیدات و زیرساختها ازجمله فرودگاه لازم بود که این مهم با تلاشهای شبانهروزی در محلی واقع در روستای سرای شهرستان هریس، محقق شد.
پروانه دُمقهوهای چیست؟
پروانه دُمقهوهای، با نام علمی (Euproctis chrysorrhoea (L، آفت برگخوار همهچیزخوار است که به درختان جنگلی و درختان میوه حمله میکند؛ پیش از این گونهای از این آفت در جنگلهای ارسباران تعیین شده است؛ براساس مطالعه زیستشناسی انجام شده در سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸ در نقاط مختلف جنگلهای ارسباران، حشرات بالغ این آفت از اواخر بهار ظاهر شده و پس از جفتگیری، پروانه ماده دستجات تخم خود را پشت برگهای میزبان قرار میدهد.
پس از دوره رشد جنینی، لاروهای سن اول از اوایل مرداد ماه ظاهر شده و در ابتدا از پارانشیم روی برگها تغذیه میکنند؛ این لاروها ضمن دو مرحله پوستاندازی و تغذیه بهتدریج تا شروع فصل سرما با تنیدن تارهای ابریشمی لانهای را ایجاد کرده و تا بهار سال بعد در داخل آن زمستانگذرانی میکنند. در بهار سال بعد لاروهای سن سوم زمستانگذران از لانهها خارج شده و دوباره به تغذیه از برگها و جوانهها شروع میکنند.
در بهار سال بعد لاروهای سن سوم بعد از دو تغییر جلد، در لابلای برگها به شفیره تبدیل میشوند؛ حدود ۲۰ روز بعد پروانههای بالغ ظاهر میشوند؛ بدینترتیب آفت یک نسل در سال ایجاد میکند.
دشمنان طبیعی شناختهشده آفت پروانهدم قهوهای در ارسباران شامل دو گونه عنکبوت شکارچی لارو، پنج گونه زنبور پارازیتوئید لارو و شفیره، یک گونه مگس پارازیتوئید لارو، یک گونه نماتد پارازیت لارو و نوعی عامل بیماریزای لاروها است که نقش عمدهای در کنترل جمعیت آفت ایفا میکنند.
پروانه دمقهوهای جنگلهای ارسباران را تهدید میکند
نماینده مردم کلیبر، خداآفرین و هوراند در مجلس شورای اسلامی گفت: جنگلهای ارسباران که همطراز با جنگلهای هیرکانی و زاگرس هستند، طی سالهای اخیر دچار آفت پروانه دمقهوهای و ابریشمباف شدهاند.
حسین حاتمی افزود: بر این اساس اختصاص اعتبار ویژه برای مبارزه با این آفتها، راهاندازی مرکز تحقیقات جنگل و مراتع ارسباران به مرکزیت شهرستان کلیبر و پایگاه اطفای هوایی اولویت صددرصدی دارد.
وی ادامه داد: لازم است به دلیل ارسال بالگرد محلولپاش از ستاد مدیریت بحران کشور و مدیریت عالی استان آذربایجانشرقی و نیز سایر مسوولان ذیربط قدردانی ویژهای داشته باشم.
استقرار ۲ فروند هواپیمای محلولپاش برای مبارزه با آفات جنگلهای ارسباران
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان آذربایجانشرقی نیز گفت: آفات در حقیقت بخشی از فون جنگل است و در طول زمان همیشه بهعنوان بخشی از اکوسیستم جنگل وجود داشته و درواقع زنجیره و شبکه غذایی موجود در جنگلهای ارسباران را کامل میکند.
رحیم مهردادی کجاباد اظهار کرد: آفات جنگل در هر پنج تا ۶ سال حالت طغیانی پیدا میکند، این حالت طغیانی که حدود یک تا سه سال طول میکشد، موجب ورود خسارت به جنگل میشود.
وی با بیان اینکه در حالت عادی، آفات به وسیله دشمنان طبیعی خود که درواقع بخشی از زنجیره غذایی هستند، کنترل میشوند، افزود: ولی در شرایط طغیانی، ضرورت دارد که آفت به روشهای مکانیکی و بیولوژیکی مورد کنترل و مقابله قرار گیرد تا از آستانه خسارتزایی خارج شود و در ادامه دشمنان طبیعی بتوانند آن را کنترل کنند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان آذربایجانشرقی با بیان اینکه آفات موجود در جنگلهای ارسباران درحالحاضر در شهرستانهای اهر و هوراند از نوع پروانه دمقهوهای بلوط است، گفت: این آفت در شهرستانهای اهر و هوراند با عملیات مکانیکی یعنی جمعآوری لانههای زمستانگذران از آستانه خسارت خارج و تحت کنترل درآمده است.
مهردادی گفت: این عملیات در شهرستان اهر در سطح ۲ هزار و ۳۰۰ هکتار و در شهرستان هوراند در سطح یک هزار هکتار انجام و لانههای زمستانگذرانی جمعآوری و معدوم شده است.
وی در مورد آفت موجود در منطقه کلیبر یادآوری کرد: در جنگلهای حوزه شهرستان کلیبر، آفت از نوع ابریشمباف ناجور است که در سال ۱۳۹۹ عملیات مکانیکی برای جمعآوری شفیره و لانههای زمستانگذران در سطح ۲ هزار هکتار انجام شد، ولی با توجه به تجربهای که وجود داشت کارشناسان گیاهپزشکی اداره کل منابع طبیبعی و آبخیزداری آذربایجانشرقی و اعضای کارگروه تخصصی گیاهپزشکی اداره کل متشکل از اعضای هیات علمی دانشگاه تبریز و محققان مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجانشرقی و متخصصان امر در ادارهکل منابع طبیعی از ابتدای امسال جنگلهای ارسباران را از نظر شیوع آفت و سطح گسترش مورد رصد و پایش قرار دادند.
وی اضافه کرد: با توجه به اینکه در سالجاری سطح گسترش آفات ابریشمباف ناجور قابلتوجه بود، ازاینرو متعاقباً با تشکیل جلسه در محل استانداری به ریاست مدیرکل مدیریت بحران استان آذربایجانشرقی و با حضور همه دستگاههای اثرگذار، مقرر شد عملیات بیولوژیکی انجام گیرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان آذربایجانشرقی ادامه داد: با لحاظ چرخه زیستی آفت ابریشمباف ناجور، در مرحله اول ضمن تامین پودر «بی. تی» به مقدار سه و نیم تُن و انتخاب پیمانکار، عملیات بیولوژیکی به صورت دستی در کانون شیوع آفت ابریشمباف ناجور آغاز شد و این عملیات هماکنون در حال انجام میباشد در این مرحله مناطق جنگلی همجوار با باغات و سکونتگاههای انسانی و مزارع در اولویت قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به سطح گسترش آفت، با برگزاری جلسات هماهنگی و همکاری مدیریت بحران استانداری آذربایجانشرقی و آمادهسازی فرودگاه در منطقه «سرای» شهرستان هریس، ۲ فروند هواپیما در محل فرودگاه مستقر و عملیات محلولپاشی آغاز شد.
مهردادی با بیان اینکه یکی از فاکتورهای دخیل در محلولپاشی هوایی، شرایط آبوهوایی مساعد میباشد که در شرایط بارندگی و وزش باد امکان اجرای عملیات مقدور نخواهد بود، گفت: برابر قرارداد منعقده هواپیماهای محلولپاش در محل فرودگاه مستقر بوده و در شرایط آبوهوایی مساعد با لحاظ چرخه زیستی آفت ابریشمباف ناجور، عملیات محلولپاشی هوایی ادامه خواهد یافت.
وی اضافه کرد: با توجه به اینکه از سن ۳ لاروی آفت به بعد اثر محلول «بی. تی» کاهش مییابد، ازاینرو با نظر کارگروه تخصصی گیاهپزشکی متعاقباً عملیات مکانیکی به صورت جمعآوری شفیره و در مهرماه سالجاری جمعآوری لانههای زمستانگذران که یکی از روشهای موثر در کنترل آفات است، ادامه خواهد یافت.
آفات جنگلهای ارسباران به صورت مستمر پایش میشود
سرپرست معاونت حفاظت و امور اراضی و رئیس کارگروه تخصصی گیاهپزشکی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجانشرقی نیز اعلام کرد: جنگلهای ارسباران بهعنوان بازمانده دوران سوم زمینشناسی از ارزش و اهمیت ژنتیکی و تنوعزیستی فوقالعادهای برخوردار بوده و این امر مسئولیت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری را در حفاظت از این پهنه جنگلی سنگین کرده است.
علی قنبری افزود: با توجه به اینکه جنگل یک اکوسیستم طبیعی است، باید تا قبل از رسیدن آفت به آستانه خسارتزایی از دخالت در جنگل خودداری کرد و اجازه داد آفت بوسیله دشمنان طبیعی خود کنترل شود.
وی ادامه داد: بدیهی است در صورت بروز حالت طغیانی آفت، ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان شرقی برابر نظر و مصوبات کارگروه تخصصی گیاهپزشکی، اقدامات کنترلی و مقابلهای مقتضی را برای پایین آوردن جمعیت آن انجام میدهد.
وی گفت: آفات جنگلهای ارسباران به صورت مستمر مورد رصد و پایش قرار می گیرد و با توجه به نوع آفت و مرحله زیستی و میزان جمعیت آن، تدابیر لازم اتخاذ میشود که در این راستا هفته گذشته تعدادی از اعضای کارگروه تخصصی گیاهپزشکی اداره کل از جنگلهای ورزقان بازدید کردند.
سرپرست معاونت حفاظت و امور اراضی و رئیس کارگروه تخصصی گیاهپزشکی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجانشرقی با اشاره به بازدید از جنگلهای ارسباران در محدوده شهرستانهای کلیبر و خداآفرین برای بررسی وضعیت آفت موجود از عزم همگانی برای مبارزه با آفات در آنجا خبر داد.
