محققین گروه گیاهپزشکی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد موفق شدند زبان تعامل و ارتباط بین نماتودهای مفید و گیاهان را کشف نمایند.
عضو هیات علمی گروه گیاهپزشکی دانشگاه فردوسی گفت: گیاهان در طبیعت با طیف وسیعی از موجودات زنده اعم از گیاهان، مهاجمانی نظیر گیاهخواران، میکروبها و کرمهای (نماتودهای) مضر در ارتباطند اما ارتباط آنها تنها به مهاجمان و انگلها ختم نخواهد شد بلکه میتواند به شکل دوستانه و یاریدهنده از سوی حشرات، باکتریها، قارچها و حتی نماتودهای مفید باشد که اصطلاحا دشمنان طبیعی خوانده می شوند.
دکتر جواد کریمی درباره پژوهشی که در قالب «چگونگی تعاملات کرمهای مفید با مهاجمان به واسطه آگاهسازی گیاه از حضور آنها» انجام شده، اظهار کرد: این دشمنان طبیعی نوعی خودتنظیمی دارند و به واسطه فریادهای یاریطلبانه گیاه به سمت آن جلب شده و به شکل مستقیم با مهاجمان وارد نزاع شده و جمعیت آنها را کاهش میدهند و یا اینکه به صورت غیرمستقیم و توسط روابطی پیچیده، شایستگی گیاه را افزایش داده و به دنبال آن باعث کاهش عملکرد مهاجمان میشوند.
وی ادامه داد: در این پژوهش محققان دانشگاه فردوسی موفق شدند به درک عمیقی از این تعاملات چندگانه برسند و ارتباط بین نماتودهای مفید و گیاهان را ثابت کنند. این کشف در قالب رساله دکتری شکوفه کمالی در گروه گیاهپزشکی دانشکده کشاورزی با هدف کشف نقش نماتودهای مفید روی افزایش شایستگی گیاه و کاهش جلب و عملکرد مهاجمان (به واسطه فریادهای گیاه) انجام شد.
کریمی افزود: تا به امروز مطالعات گستردهای در زمینه تاثیر این نماتودهای مفید علیه مهاجمان صورت گرفته است. حتی در بسیاری از کشورهای توسعهیافته این عوامل به صورت انبوه جهت کنترل بیولوژیک آفات در کشاورزی و بهداشت استفاده میشود اما تا امروز مطالعات بسیار اندکی در زمینه ارتباط مستقیم این کرمها با گیاه و غیرمستقیم با آفات گیاهی انجام شده است. به زبان سادهتر مطالعه حاضر ثابت کرد که نماتودهای مفید شبیه سایر میکروبهای مفید نظیر باکتریها و قارچهای اندوفیت، قادرند با حضور خود در ناحیه ریشه گیاه نقش محافظ را برای آن بازی کنند.
وی بیان کرد: یافته مذکور نشان دیگری بر خودتنظیمی طبیعت است و موید ارتباط بین اجزای طبیعت به شکلی منظم و برنامهریزیشده در غیاب دخالتهای انسان در اکوسیستم است که تعادل و سلامت گیاه و نیز سایر سطوح غذایی را حفظ میکند.
عضو هیات علمی گروه گیاهپزشکی دانشگاه فردوسی درباره خروجی این تحقیق تصریح کرد: نتایج پژوهش حاضر اخیرا در مجله Molecular Ecology که حائز رتبه ۱۶ در رسته مجلات اکولوژی است، منتشر شده است. مجله مذکور اقدام به انتشار یافتههای مهم مرز علم دانشمندان و محققان مینماید. نشر این مقاله نشان داد که با وجود دانشجویان علاقهمند و با پشتکار میتوان کار تیمی موفقی را با امکانات موجود در ایران به ثمر رساند.
گفتنی است، در این پژوهش که در مجله Molecular Ecology به چاپ رسیده، تاثیر نماتدهای بیمارگر حشرات (Heterorhabditis, Steinernema) بر عکسالعمل گیاه گوجهفرنگی به نماتد گره ریشه (M. javanica) و آفت مینوز گوجهفرنگی (Tota absoluta) مورد بررسی قرار گرفته است.
این کشف در قالب رساله دکتری خانم شکوفه کمالی به راهنمایی دکتر جواد کریمی انجام گرفت و معین شد که گیاه قادر به درک نماتد مفید بوده و پس از مواجهه با آن، سیستم دفاعی خود را در جهتی تنظیم مینماید که توان زیستی گیاه در برابر حمله احتمالی گیاهخواران افزایش یابد. در کنار آن، گیاهخواران فعال روی گیاه نیز با این تغییر فیزیولوژی گیاه، دچار اختلال رشد و کارایی شده و نهایتا خسارت آنها نیز کاهش مییابد.
این یافته نشان دیگری بر نظم حیرتانگیز طبیعت است و موید اینکه در غیاب دخالتهای انسان، ارتباط بین اجزای زنجیره و شبکه غذایی به شکلی منظم و برنامهریزیشده برقرار میشود.
